Dyslexie

Dyslexie komt voort uit het Grieks dys- ("beperkt") en lexis ("woord"), dus beperkt lezen. Ook wel (onterecht) als woordblindheid aangeduid. Dit is een term die in de wetenschap gebruikt wordt voor ernstige problemen met het kunnen lezen van woorden. Voor hen die dyslexie hebben: letters worden geen woorden, woorden krijgen geen betekenis.

 

Dyslexie is een blijvend probleem dat niet volledig verdwijnt met hulp, oefeningen en herhaling. De extra oefeningen helpen het kind wel verder, maar lossen het probleem nooit volledig op. Kinderen met dyslexie vertonen naast de leesproblemen ook andere sterke en zwakke punten:

 

Mogelijke sterke kanten:

Geheugen

  • Uitstekend lange termijn geheugen als het gaat om ervaringen, locaties en gezichten

 

Creatief problemen oplossen

  • Meerdere aspecten van een probleem tegelijk zien

  • Levendige verbeelding

  • Creatief in het bedenken van oplossingen

  • Aanleg voor kunst, drama, muziek, sport, verhalen vertellen, verkopen, zaken doen, ontwerpen, bouw of techniek

 

Visueel en analytische vaardigheden

  • Snel zien hoe iets is opgebouwd, hoe het in elkaar zit

 

Ruimtelijke vaardigheden

  • Sterk in driedimensionaal denken

 

Sociale vaardigheden

  • Begrip voor problemen van anderen

  • Groot doorzettingsvermogen

 

 

Mogelijke zwakke kanten:

 

Aandacht en concentratie

  • Concentratieproblemen

  • Verhoogde afleidbaarheid

  • Vergeetachtigheid en verstrooidheid

 

Oriëntatie in tijd en ruimte

  • Moeilijk klok lezen

  • Zwak gevoel voor tijd en ordening in tijd

  • Weg vinden, begrippen links, rechts, voor, na, boven en onder zijn vaak moeilijk.

 

Motorische vaardigheden

  • Onhandigheid

  • Taken vergeten

  • Orde en structuur

  • Agenda onvolledig ingevuld

  • Moeizaam en moeilijk leesbaar geschrift

  • Moeilijk orde houden, allerlei dingen verliezen

 

Geheugen

  • Problemen met het onthouden van losse, op zichzelf staande gegevens.

  • Problemen met complexe opdrachten

  • Afspraken en spullen vergeten

 

Sociale vaardigheden

  • Weinig zelfvertrouwen

  • Emotionele of sociale problemen

  • Gedragsproblemen

 

 

Oorzaak

Over het ontstaan is nog veel discussie, maar doorgaans neemt men aan dat de oorzaak van het leesprobleem gelegen is in het slecht functioneren van fonologische taalverwerking. Uit diverse onderzoeken is gebleken dat dyslexie een neurologische oorzaak heeft. De aandoening werd “ontdekt” aan het eind van de 19e eeuw. Bij dyslexie zijn de hersenen niet goed in staat om bepaalde informatie, zowel visuele als auditieve informatie, te interpreteren en te verwerken. De oorzaak van dyslexie kan het gevolg zijn van een hersenbeschadiging of een ontwikkelingsstoornis.

Dyslexie heeft de neiging familiegebonden te zijn en familieleden van dyslectici hebben vaak andere taalproblemen. Dyslexie komt vaker voor bij jongens dan bij meisjes en er zijn sterke aanwijzingen dat het erfelijk is. 

 

Kenmerken

De kenmerken en symptomen van dyslexie zijn bij ieder kind verschillend. Ook de leeftijd speelt een rol mee. Problemen die op jonge leeftijd meespelen hoeven op latere leeftijd geen probleem meer te zijn. Op zeer jonge leeftijd is het vaak moeilijk om in te schatten of het kind te maken heeft met dyslexie. De eerste symptomen van dyslexie zijn vaak pas te herkennen als het kind 2,5 jaar oud is. De spraakproductie neemt toe waarbij ook de grammaticakennis van het kind langzaam wordt ontwikkeld. Vaak duurt het bij kinderen met dyslexie langer om zichzelf een goede woordenschat aan te leren.

Leeftijdsgenoten zonder deze stoornis zijn vaak al veel verder met hun woordenschat en grammaticale kennis.

Gedurende de schoolperiode

Gedurende de eerste jaren dat het kind naar school gaat valt het de leerkrachten op dat de kinderen moeite hebben met lezen en taal. Hierbij valt op dat de kinderen al snel een achterstand ontwikkelen. De problemen doen zich meestal niet voor bij de sprekende taal, waar kinderen die dyslectisch zijn normaal op niveau kunnen communiceren. Waar de kinderen met dyslexie wel moeite mee hebben is om het verband te leggen tussen gesproken taal en gedrukte letters. Hierdoor kunnen ze moeite hebben om bij het spellen de woorden op de juiste manier uit te spreken. De eerste symptomen van dyslexie worden op school vaak voor het eerst herkend.

Symptomen dyslexie bij volwassenen

Het goede nieuws is dat kinderen op latere leeftijd veel van de kenmerken van dyslexie kunnen overwinnen. Vaak komt dit door de intensieve begeleiding die ze als kind hebben gehad, maar het kan ook gebeuren dat ze er in feite “overheen groeien”. Toch blijven er altijd problemen bestaan op het gebied van lezen en schrijven. Dyslexie is niet te genezen, maar gelukkig zijn er meerdere manieren waarop er beter met de stoornis om kan worden gegaan. Als laatste zetten we alle kenmerken van dyslexie nog even op een rijtje.

Dyslexie kenmerken op een rijtje:

  • Moeite met lezen, schrijven en/of spellen

  • Kan verward raken door letters, woorden, volgordes

  • Moeite om gedachten onder woorden te brengen

  • Makkelijk afgeleid

  • Bovengemiddelde intelligentie

  • Weinig zelfvertrouwen

  • Visualiserend

  • Creatief

 

Vaak kunnen er ook kenmerken van andere, nauwverwante stoornissen meespelen. Denk hierbij aan dyscalculie. Dit lijkt in grote lijnen op dyslexie, alleen gaat het dan om problemen met rekenen in plaats van problemen met taal. Een andere stoornis die kan meespelen is dyspraxie. Dit is een motorische stoornis dat zich kenmerkt door slechte motoriek en onhandigheid. Vaak zien we dat kinderen met dyslectie ook altijd één of meerdere kenmerken van deze nauwverwante stoornissen hebben. 

Bijkomende stoornissen

Comorbiditeit bij dyslexie

Stoornissen als ADHD, ADD, autisme spectrumstoornissen en dyscalculie gaan vaak samen met dyslexie. Dit wordt ook wel “comorbiditeit” genoemd, oftewel het hebben van 2 verschillende stoornissen in een enkel individu. De problemen waar deze kinderen tegen aanlopen zijn vaak groter dan bij kinderen met 1 enkele stoornis. Sterker nog, de problemen zijn in feite een optelsom van beide aparte stoornissen.

Onderwijsbehoefte van kinderen met comorbiditeit

Het is afhankelijk van de exacte comorbiditeit welke behoeftes er precies vervuld moeten worden om beter te kunnen functioneren. Kinderen met dyslexie en ADHD hebben andere problemen en behoeftes dan een kind met dyslexie en een autisme spectrumstoornis. Er zullen zeker overeenkomsten zijn, maar ook verschillen.

Het is de taak van familie, leerkrachten en zorgspecialisten om de juiste ondersteuning aan het kind te bieden. De zorgspecialist dient de sterktes en zwaktes op de juiste wijze in kaart te brengen, zodat het onderwijs hierop afgestemd kan worden. In deze tijd van bezuinigingen op het onderwijs lopen veel ouders met kinderen met stoornissen tegen grote problemen op. Waar kan uw kind nog terecht? Op welke school kan mijn kind nog goed functioneren? De zorgspecialist heeft goede contacten met onderwijsinstellingen. Samen zult u een passende onderwijsinstelling voor uw kind kunnen vinden. Kinderen met dyslexie en een aanverwante stoornis zullen tegen problemen aanlopen, maar met de juiste begeleiding vanuit school en de zorgspecialist zal ook uw kind van de juiste behoeftes voorzien kunnen worden.

 

Behandeling

Na telefonische aanmelding wordt een afspraak gemaakt bij de logopediste.

Na een grondig onderzoek van de leesvaardigheid wordt een diagnose gesteld. Aan de hand van de onderzoeksresultaten wordt een logopedisch programma vooropgesteld.

Voor het vaststellen van de diagnose moet worden uitgesloten dat de lees- en spellingproblemen een andere oorzaak hebben, zoals een andere stoornis of slecht lees- en spellingonderwijs op de basisschool. Daarnaast moet worden aangetoond dat met kwalitatief goede bijlessen de achterstand niet ingelopen wordt.

Genezing voor dyslexie is niet mogelijk, maar er zijn verschillende manieren om het leven van iemand met dyslexie te vergemakkelijken. Een behandeling dyslexie is gericht op het aanpakken van de problemen met lezen en schrijven. Het vergroten van de lees- en schrijfvaardigheid om zodoende de beperking zoveel mogelijk te verminderen is het grootste onderdeel van de dyslexie behandeling. Hierdoor wordt de achterstand met betrekking tot lezen en spellen zoveel mogelijk ingelopen. Daarnaast is het vergroten van het zelfvertrouwen en het leren omgaan met de beperking dyslexie erg belangrijk. Kinderen die niet goed kunnen omgaan met hun stoornis kunnen daar later gevolgen van ondervinden op sociaal en emotioneel vlak.

Begeleiding of externe behandeling

Kinderen met een lichte vorm van dyslexie hoeven vaak geen behandeling dyslexie te ondergaan. Meestal voldoet extra begeleiding door de school om beter met de problemen om te kunnen gaan. Als extra begeleiding door de school niet mogelijk is, of simpelweg niet het juiste resultaat biedt is het mogelijk een externe dyslectie behandeling te krijgen. Kinderen met zwaardere dyslectie problemen krijgen meestal standaard een dergelijke behandeling. Deze wordt gegeven door gekwalificeerde psychologen of orthopedagogen. Zij zijn verantwoordelijk voor de diagnose dyslexie en de behandeling van dyslexie.

Onderzoeksresultaten

Kennis van de indicatoren voor leesvaardigheden en dyslexie heeft tot vernieuwingen in de behandeling geleid. Een baanbrekend onderzoek toonde aan dat kinderen die slecht presteerden in een fonologische verwerkingstaak voordat zij schoolgaand waren, duidelijk baat hadden bij een training in klankcategorisatie door middel van rijm en alliteratie, vooral wanneer dit gecombineerd werd met het leren van letterklanken. Als gevolg hiervan is bewezen dat training op het gebied van fonologische bewustheid gecombineerd met gestructureerde leesoefeningen, een effectieve behandeling is voor slechte lezers. Het geeft betere vooruitgang dan training in lezen of fonologische bewustheid alleen.